š/b “Jadran”

June 16, 2012  •  Leave a Comment

Buduci Jadran

Budući Jadran

 

Pokušaji da se Kraljevskoj Ratnoj mornarici obezbedi brod, preko potreban, za pomoračku i navigacijsku obuku pitomaca Pomorske vojne akademije i pitomaca Stručne podoficirske škole, budućih mornaričkih oficira i podoficira, nisu se pokazali uspešnim.
“Jadranska straža” je pokazala interesovanje, želju i htenje, da u okviru svoje delatnosti, između ostalog inicira i pomogne nabavku broda koji će buduće pomorske kadrove učiti moru i sa kojim će se oni ponositi. Pokrenuta je akcija prikupljanja dobrovoljnih priloga u zemlji i svetu. Podružnice “Jadranske straže”, širom planete, prikupile su 1.000.000 dinara, ali to nije bilo dovoljno. Njen predlog da se kupi polovni brod komanda Mornarice nije prihvatila, ali jeste ideju. Izgraditi novi brod, bila je odluka koja nas i danas čini prepoznatljivim i uvaženim u svetu pomoraca i svih zaljubljenika u plavi beskraj. Četvrtog septembra 1930. godine potpisan je ugovor sa nemačkim brodogradilištem “H.C. Stulcken Sohn” u Hamburgu i po nacrtima inžinjera Josipa Škarice započela je izgradnja broda.
Kobilica je postavljena iste godine, kada su kao iz sna počele da se pojavljuju njegove prefinjene konture. Već naredne godine, 25. juna. brod je porinut u more i tu su nastali prvi problemi. Cena je bila visoka, a novca nedovoljno. Pokušaje Jugoslavije, da u deo cene uđe obaveza Nemačke proizašla iz plaćanja ratne odštete iz Prvog svetskog rata hamburški brodograditelji nisu prihvatili. Ipak, država je smogla snage da obezbedi sredstva tako da su tokom 1932. godine nastavljeni radovi na budućem školskom brodu. Prelepi brod, tipa “barkantina”4, sa imenom “Jadran” konačno je završen 26. juna 1933. godine, kada je u brodogradilištu izvršena primopredaja između naručioca i brodograditelja. Pre toga, “Jadran” je sa visokim ocenama “položio” sve probne vožnje koje su sa kompletnom brodskom opremom i u svim režimima plovidbe izvršeni u Severnom moru. Plaćen je 8.407.030 dinara. “Jadranska straža” je obezbedila novac u visini osmine njegove tadašnje vrednosti, dok je preostalu sumu platila država.Porinuce

Porinut 25. VI 1931.

 

Nakon završenih procedura, Kr. brod “Jadran” je sutradan, 27. juna, digao sidro i isplovio iz Hamburga, na put prema Otadžbini. Pod komandom kapetana fregate Krizomali Nikole “Jadran” je 4. jula plovio Atlantikom, duž obala Pirinejskog poluostrva i nalazio se u visini Lisabona. Šestog jula prošao je kroz Gibraltar i uplovio u Sredozemno more na putu prema Tunisu, gde je pristao da bi ukrcao pogonsko gorivo. Petnaestog jula u 19.00 časova Kraljevski brod je preplovio kroz Otrantska vrata i uplovio u Jadransko more, da bi narednog dana, 16. jula 1933. godine , po divnom sunčanom danu i mirnom moru uplovio u Boku. Toga dana, u 10.00 časova bačeni su konopi na obalu. Brod je pristao uz “mulo l”, u Pomorskom arsenalu u Tivtu.Dolazak Jadrana u Tivat

Dolazak u Tivat

 

Od 20. aprila do 31. avgusta 1938. godine Kraljevski brod ‘Jadran” je pod komandom kapetana fregate Jerka Kačić-Dimitri izvršio najsloženije krstarenje. Na poziv naših iseljenika iz Severne Amerike Kraljevski brod “Jadran” se uputio preko Atlantskog okeana. Pored zadatka školovanja ukrcane posade cilj krstarenja je bila poseta naših iseljenika u Americi i vršenje propagande među njima. Posadu je sačinjavalo 13 oficira, 28 podoficira, 40 pitomaca Stručne podoficirske škole i 32 mornara.

Posle dugotrajnih tehničkih priprema i uvežbavanja posade, brod je 20. aprila isplovio iz Dubrovnika uz tradicionalni mornarički ceremonijal, praćen ratnim brodovima Mornarice Kraljevine Jugoslavije. Dvadeset i prvog juna Kr. brod „Jadran” je uplovio u Njujork. Na ruti do Njujorka brod je pristajao na Malti, u Gibraltaru, Funčalu na Madeiri i Hamiltonu na Bermudima. Komandantu i posadi jugoslovenskog broda u svim lukama su ukazivane visoke vojne i diplomatske počasti. Tokom boravka u Njujorku brod su posetile hiljade naših iseljenika iz svih krajeva Amerike, a komandantu broda predstavnici podružnice ‘Jadranske straže” iz SAD-a predali su zastavu svoje organizacije. Pored brojnih vojnih i diplomatskih poseta i protokolarnih obaveza komandant i predstavnici posade obišli su Nikolu Teslu, koji zbog povreda zadobijemh u saobraćajnoj nesreći nije mogao da poseti brod. Osmog jula Kr.brod „Jadran” je isplovio za Boston gde je uplovio 10. jula izazivajući ogromno interesovanje naših iseljenika koji su sa oduševljenjem dočekali i prihvatili svoje mornare, kličući Kralju i Otadžbini. Nakon četverodnevnog boravka u Bostonu brod je zaplovio prema Dubrovniku, a u povratku boravio je u Floresu, Santa Kruzu i Ponta Delgadi na Azorskim ostrvima, Gibraltaru i Tunisu. Posebne emocije kod posade pobudila je ceremonija polaganja venca u Plavu grobnicu u blizini ostrva Krfa. Time su mornari ispunili želju naših, američkih iseljenika, koji su venac darivali palim herojima prvog svetskog rata. Heroji mora, herojima Otadžbine. Uz najveće počasti i veličanstven doček brod je uplovio 31. avgusta u 10.00 časova u Dubrovnik. Drugog septembra Kr. brod “Jadran” je uplovio u Šibenik čime je završeno ovo legendarno krstarenje, koje je trajalo sto trideset i četiri dana, od čega je osamdeset i pet dana provedeno na moru. Prevaljeno je 11.262 nautičkih milja. Kraljevski brod “Jadran” i njegova posada su koristeći jedra i povoljne meteorološke uslove u području “pasata” preplovili 6624 milja. Ostatak puta preplovljen je u vožnji na motorni pogon.Jadran

Jadran na moru

 

Zastavu Kraljevine Jugoslavije ponosno je nosio svetskim morima do Drugog svetskog rata. Njegov početak prekinulo je školsko krstarenje na kome je brod obišao i Hamburg, grad u kome je izgrađen. Nakon primljenih depeša o početku rata, brod je hitno isplovio iz Portsmauta ka Otadžbini. Prevalivši 2.490 milja, na zadovoljstvo svih ukrcanih članova posade, doplovio je do jugoslovenskih teritorijalnih voda i naših luka.Skolski brod Jadran

Na vezu

 

Uoči napada na Jugoslaviju brod se obreo u Boki Kotorskoj, gde mu je bio borbeni raspored. Zapaljiva oprema, a pre svega oprema za jedrenje, je iskrcana sa broda, a iskrcan je i deo posade koji je popunio borbene stanice na drugim ratnim brodovima. Naoružan sa lakim proti-vavionskim oružjem, boravio je u zalivu menjajući lokaciju od Đenovića do Bijele. I pored stalnih napada italijanskih borbenih aviona školski brod “Jadran” nijedanput nije bio meta direktnog napada. Naredbom Vrhovne komande preostali deo posade ga je napustio 17. apnla 1941. godine, usidrenog ispred Đenovića. Italijani su ga oteglili u Bijelu i obezbedili stražom. Ubrzo nakon toga otegljen je na Brione, a potom u Veneciju. Tamo je, kao školski brod “Marco Polo”, stavljen u funkciju obuke pomorskog podmlataka italijanske Ratne mornarice. Više od pet godina trajala je agonija jednog od najelegantnijih svetskih jedrenjaka, okončana je u decembru 1946. godine kada je posle upornih insistiranja državnih organa FNRJ i JRM vraćen Jugoslaviji, pod mornaričku zastavu zemlje kojoj je pripadao.
Stručni i detaljni pregledi “ostataka broda” su konstatovali porazno stanje. Ipak je doneta odluka o obnavljanju jedrenjaka po originalnim nacrtima. Njegovo vraćanje u pomorski život je trajalo od 21. aprila 1947. godine do polovine 1949. godine, kada je dobio stari izgled i funkciju za koju je bio predodređen.Na remontu u zavodu

Na remontu u Tivtatskom zavodu

 

U okviru redovnog održavanja i neophodnih rekonstrukcija i modernizacija tokom višedecenijske upotrebe, na školskom brodu “Jadran” su do danas, pored uobičajenih godišnjih radova izvršena i tri generalna remonta  u višemjesečnom  trajanju. Generalni remonti praćeni su neophodnim modernizacijama radi ugradnje savrememje opreme i poboljšanja uslova života.

Spoljni izgled, uređaje i opremu za rad sa jedriljem školski brod “Jadran” nikada nije menjao. To mu daje posebnu vrednost, draž i prepoznatljivost medu brodovima istog izgleda i namene koji danas plove svetskim morima.

Ovu prelepu “barkantinu”, izgrađenu od brodograđevnog čelika zakivne konstrukcije, sa sto sedamdeset i devet tona pokretnog i nepokretnog balasta raspoređenog uz uzdužnicu broda, sa prostranim palubama od tikovine, visokim i vitkim drvenim nastavcima od smrekovog drveta na tri jarbola, odslikavaju fascinantne brojne veličine:

Dužina preko svega 60 m
Dužina na vodenoj liniji 41 m
Širina na glavnom rebru 8,9 m
Gaz broda 4,3 m
Deplasman (puni) 7761
Visina glavne palube 4,55 m
Visina manevarske palube 7,25 m
Visina komandnog mosta 9,8 m
Visina velejarbola 39,1 m
Dužina donjeg krsta (šinna na visini od 23 m) 18 m
Površina jedara (12 jedara) 933 m
Autonomnost 30 dana
Daljina plovljenja 3 500 NM
Pogonski motor “Alpha494P” 460 KS
Brzina u vožnji motorom (maksimalna) 10 čv

Na jedrenjaku postoje tri jednokrevetne, dve dvokrevetne i tri cetvorokrevetne kabine, zatim po jedan dvanaestokrevetni i tridesetokrevetni prostor. Ostatak posade spava u “visaljkama”.Posada Jadrana

Posada Jadrana prije rata

 

Ovaj brod je do sada prevalio preko 400.000 morskih milja, obišao gotovo sve luke u Evropi, od Crnog do Baltičkog mora. Sa zalihama od 48 tona pitke vode i 27 tona goriva, može da plovi 15 dana bez pristajanja.

Fotografije š/b “Jadran” možete pogledati u galeriji.

Tekst: kapetan fregate Aca Ilić za magazin  “Pomorstvo” 2003

Fotografije: privatni arhiv & www.paluba.info


Comments

No comments posted.
Loading...